کتاب نفیس «اجتهاد و تقلید» ترجمۀ فارسیِ تقریرات درسهای حضرت آیت‌اللَه حاج شیخ حسین حلّی است که توسط حضرت علامه آیت‌اللَه حاج سید محمدحسین حسینی طهرانی رضوان‌اللَه‌علیهما به رشتۀ تحریر درآمده و فرزند حضرت علامه، حضرت آیت‌اللَه حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس‌اللَه‌سرّه با ترجمه و اضافاتی در قالب مقدّمه، تعلیقه و خاتمه‌ای مبسوط بر اتقان این اثر افزوده‌اند.
بیان موشکافانه و دقیق «مبانی اجتهاد و تقلید» به زبان فنّی و تخصّصی، و نقد و بررسی «آراء مختلف فقهاء و مجتهدین» و طرحِ «مبانی اهل معرفت در این موضوع» از ویژگی‌های خاص این اثر شریف است. بیان مقدمه‌ای راهگشا و خاتمه‌ای مبسوط و گرانسنگ در تبیینِ «شاخصههای اجتهاد و استنباط» و «زعامت و مرجعیت عامه» نیز از مختصات این اثر بی‌بدیل بوده که علماء و فضلاء و محققین گرامی را به تحقیق و تدبّر در آن فراخوانده است.
اهم مطالب مندرج در این اثر:
• حجیّت فتوای حاصل از «علم و یقین»، «امارات کاشفه از واقع»، «اصول محرزه»، «اصول غیر محرزه» و «اصول عقلیه»
• وجوب عقلی اجتهاد برای تحصیل احکام
• حجیت فتوا بر مبنای حکومت و بر مبنای کشف و مسلک تبعیض در احتیاط
• مسئله «تجزّی در اجتهاد»
• بررسی و نقد «ملاک‌بودن شهرت، در مقبولیّت روایت»
• مسئله «تبدّل رأی مجتهد»
• بدیهی و فطری بودن جواز تقلید
• ادلّۀ وجوب تقلید از اعلم
• مسئله «تقلید از میّت ابتدائاً و بقائاً»
• مسئلۀ «تقلید در اصول دین»، «تقلید در اصول فقه»، «تقلید در موضوعات»
• شاخصههای بیست‌ویک‌گانۀ اجتهاد و استنباط
• شاخصههای هشت‌گانۀ زعامت و مرجعیّت